നോട്ടുനിരോധനത്തിന് പത്ത് വർഷം: ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ കുതിക്കുമ്പോഴും കറൻസി ഉപയോഗം ശക്തമായി തുടരുന്നു

രാജ്യത്ത് വലിയ സാമ്പത്തിക ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ച നോട്ടുനിരോധന പ്രഖ്യാപനത്തിന് നാളെ പത്ത് വർഷം തികയുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഈ നിർണ്ണായക പ്രഖ്യാപനം നടപ്പായി പത്ത് പതിറ്റാണ്ട് പിന്നിടുമ്പോൾ, അന്ന് ലക്ഷ്യമിട്ട

പല കാര്യങ്ങളുടെയും ഫലപ്രാപ്തിയെക്കുറിച്ച് ഇന്നും കൃത്യമായ ഔദ്യോഗിക ഉത്തരങ്ങളില്ല. എങ്കിലും, സാധാരണക്കാരുടെ പണമിടപാട് ശീലങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്.

പണം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രീതിയിലെ പ്രകടമായ മാറ്റങ്ങൾ
കഴിഞ്ഞ 2016 ലെ നോട്ടുനിരോധന നടപടികൾക്ക് ശേഷം രാജ്യത്ത് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക പ്രവണതകളാണ് ഒരേസമയം കാണാനാകുന്നത്. ഒരുഭാഗത്ത് യു.പി.ഐ (UPI) തുടങ്ങിയ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ വലിയ മുന്നേറ്റം നടത്തുമ്പോൾ തന്നെ, മറുവശത്ത് ഭൗതികമായ പേപ്പർ കറൻസിയുടെ വിനിമയവും വൻതോതിൽ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്.

ലഭിച്ച ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ഒക്ടോബർ 15 വരെയുള്ള കണക്കുകൾ അനുസരിച്ച് രാജ്യത്ത് വിനിമയത്തിലുള്ള ആകെ കറൻസിയുടെ മൂല്യം അഞ്ച് വർഷത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിരക്കായ 43.46 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി വർദ്ധിച്ചു. അതേസമയം തന്നെ യു.പി.ഐ ഇടപാടുകളും പുതിയ റെക്കോർഡുകൾ ഭേദിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറുകയാണ്.

കറൻസി–ജിഡിപി അനുപാതത്തിന്റെ കണക്കുകൾ
വിനിമയത്തിലുള്ള കറൻസിയുടെ എണ്ണത്തിലും അതിന്റെ മൂല്യത്തിലുമുള്ള വർദ്ധനവ് രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുമായി താരതമ്യം ചെയ്ത് വേണം വിലയിരുത്താൻ. രാജ്യത്തിന്റെ ജിഡിപിയിൽ ശരാശരി 6 മുതൽ 7% വരെ വാർഷിക വളർച്ചയാണ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്.

സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ആകെ വലുപ്പവുമായി തട്ടിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ കഴിഞ്ഞ കുറെ വർഷങ്ങളായി കറൻസിയുടെ അനുപാതത്തിൽ വലിയ വർദ്ധനവൊന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നതാണ് പ്രധാന വസ്തുത. 2015-16 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ 12.1 ശതമാനമായിരുന്ന കറൻസി–ജിഡിപി അനുപാതം നോട്ടുനിരോധനത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ 2016-17 കാലഘട്ടത്തിൽ 8.7 ശതമാനമായി ഇടിഞ്ഞു.

പിന്നീട് ഇത് ക്രമേണ വീണ്ടും ഉയരുന്ന കാഴ്ചയാണ് കണ്ടത്. കോവിഡ് മഹാമാരിയുടെ കാലത്ത് അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ ഏറുകയും പണം കൈവശം സൂക്ഷിക്കുന്ന പ്രവണത വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ 2020-21 വർഷത്തിൽ ഈ അനുപാതം 14.4 ശതമാനത്തിലെത്തി എത്തിച്ചേർന്നു.

എന്നാൽ പിന്നീട് വീണ്ടും കുറഞ്ഞ് 2025-26 ആയപ്പോഴേക്കും ഇത് ഏകദേശം 12 ശതമാനമായി ചുരുങ്ങി. അതായത്, നോട്ടുനിരോധനത്തിന് മുൻപുള്ള അതേ സ്ഥിതിയിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ തിരികെ എത്തിയിരിക്കുകയാണ്.

ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലും മാറാത്ത പണത്തോടുള്ള താൽപ്പര്യം
ഡിജിറ്റൽ പേയ്മെന്റുകൾ സാധാരണക്കാരുടെ നിത്യജീവിതം എളുപ്പമാക്കിയെങ്കിലും ആളുകൾ കൈവശം പണം സൂക്ഷിക്കുന്ന ശീലം പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല. യു.പി.ഐ സംവിധാനം ആരംഭിച്ച 2016ൽ വെറും 1.8 കോടി ഇടപാടുകൾ മാത്രമാണ് നടന്നിരുന്നതെങ്കിൽ, 2026 ആയപ്പോഴേക്കും അത് 242 ലക്ഷം കോടിയായി കുതിച്ചുയർന്നു.

ഏകദേശം 13,600 ഇരട്ടിയുടെ വലിയ വളർച്ചയാണ് ഇതിലൂടെ ഉണ്ടായത്. ഇത്തരത്തിൽ ഇടപാടുകളുടെ ആകെ മൂല്യം 7,000 കോടിയിൽ നിന്ന് 314 ലക്ഷം കോടിയിലേക്ക് വളരുകയും ചെയ്തു.

ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ ഇത്രയധികം വ്യാപകമായിട്ടും ജനങ്ങൾ നോട്ടുകളെ ആശ്രയിക്കുന്നത് തുടരുന്നതിന്റെ കാരണം, പണം കയ്യിൽ കരുതുന്നത് കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാണെന്ന വിശ്വാസമാണെന്ന് ആർ.ബി.ഐ പഠനത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. തുടക്കത്തിൽ ലക്ഷ്യമിട്ടവ എത്രത്തോളം യാഥാർത്ഥ്യമായി?
കള്ളപ്പണവും കള്ളനോട്ടുകളും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുക, ഭീകരവാദ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുള്ള ധനസഹായം തടയുക, കൂടുതൽ ജനങ്ങളെ ആദായനികുതി പരിധിക്ക് ഉള്ളിൽ കൊണ്ടുവരിക, പണത്തിന്റെ ഉപയോഗം കുറഞ്ഞ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ രൂപീകരിക്കുക എന്നിവയായിരുന്നു നോട്ടുനിരോധനം കൊണ്ടുള്ള പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ.

നിരോധിച്ച നോട്ടുകൾ കൈവശമുള്ളവർ ബാങ്കുകളിൽ എത്തി പുതിയവ മാറ്റിവാങ്ങുമെന്നും, അതുവഴി കള്ളപ്പണം പൂർണ്ണമായി പിടിച്ചെടുക്കാൻ സാധിക്കുമെന്നുമായിരുന്നു സർക്കാരിന്റെ വാദം. ഇത് പൂർണ്ണമായും വിജയിക്കണമെങ്കിൽ വിതരണം ചെയ്ത നിരോധിച്ച നോട്ടുകളുടെ കണക്കുകളും ബാങ്കുകളിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നോട്ടുകളുടെ കണക്കുകളും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകേണ്ടിയിരുന്നു.

എന്നാൽ റിസർവ് ബാങ്ക് പുറത്തുവിട്ട കണക്കുകൾ പ്രകാരം അത്തരം വലിയ അന്തരങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

വിതരണത്തിലുണ്ടായിരുന്ന 15.42 ലക്ഷം കോടി രൂപ മൂല്യമുള്ള 500, 1000 രൂപ നോട്ടുകളിൽ 15.3 ലക്ഷം കോടിയുടെ (99.3%) നോട്ടുകളും യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ ബാങ്കുകളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുകയാണുണ്ടായത്.